مرگ خاموش یک هویت!

                 

با خواندن مقاله وزین سرکار خانم شیرین دولت پور به یاد آوردم که در ملاقات با یک هم زبان کرمانج، تلاش زیادم برای هم صحبتی با ایشان به ثمر نرسیده و من ملول از این خاموشی، در نتیجه تصمیم به انتشار خلاصه ای از متن ایشان در این پست نمودم شاید حداقل هم زبانان تحصیل کرده ی من، آموزش زبان مادری را به فرزندان خود جدی بگیرند.

هنگامی که انسان چشم به عالم هستی می گشاید، اولین صدایی که به گوشش می رسد، صدای گریه های خود اوست و پس از آن صدای شیرین مادر است که او را به خود می خواند. مادر مهربان فرزند عزیزش را در آغوش می گیرد و با مهر و عطوفت خود با جملاتی شیرین و کودکانه با او سخن می گوید و او را نوازش می کند. این جملات و سخن ها در ضمیر ناخودآگاه کودک ثبت و ضبط می شود و به مرور زمان زبان مادری اولین عامل در شکل گیری شخصیت و فرهنگ و هویت فرد می شود. در اینجا می خواهم به اهمیت زبان مادری از چند دیدگاه بپردازم تا برهمگان روشن شود که آنجا که زبان مادری می میرد، شخص نیز وجود حقیقی خود را از دست می دهد و در کلام ساده از هویت خویش فاصله می گیرد تا آنجا که خود را در ورطه ی نابودی می بیند و ...

در آلاسکا تنها کسی که می توانست به زبان ایاک( یک گروه از سرخ پوستان ساکن شمال غرب آمریکا )سخن بگوید، در سن ۸۹ سالگی درگذشت. با مرگ او یک زبان دیگر هم در دنیا از بین رفت. از خانم جونز هفت فرزند به جای مانده، ولی آنها قادر به سخن گفتن به زبان مادری خود نیستند، چون در آلاسکا زبان آنها ممنوع بوده و مردم بومی مجبور بوده‌اند فقط به انگلیسی صحبت کنند. در بسیاری از مناطق دنیا علاوه بر محدودیت دولت ها در تکلم و آموزش زبان مادری، این زبان ها در خانه ها و به دست پدر و مادران است که می میرند. به طوری که در همین رابطه سازمان علمی آموزشی، فرهنگی سازمان ملل متحد « یونسکو » اعلام کرده است، از شش هزار و هفتصد زبان دنیا بیش از نیمی از آنها در حال نابودی اند و به طور متوسط در هر پانزده روز، یک زبان در دنیا از بین می رود. این سازمان پیش‌بینی می‌کند که بیش از ۴۰ درصد از زبان های دنیا سرنوشت مشابهی چون سرنوشت زبان بومیان ایاک خواهند داشت.  
با احساس این نگرانی، سازمانهای فرهنگی دنیا با ارائه کنوانسیون و بیانیه های مختلف خواستار حمایت و احیای زبان مادری اقوام مختلف در سراسرجهان هستند. سازمان یونسکو به عنوان مهمترین سازمان فرهنگی جهان، با نامگذاری 21فوریه به عنوان ” روز جهانی زبان مادری ” نقش مهمی در این میان ایفا نموده است، تا زبان مادری برای همیشه در تقویم فرهنگی کشورها زنده بماند و میلیونها انسان مهجور از زبان مادری خود، بتوانند آن را بیاموزد.
به باور جامعه شناسان، زبان یکی از مؤلفه های فرهنگی و بخشی از هویت یک قوم و ملت به حساب می آید از دیدگاهی وسیع تر، باید زبان را از سایر عناصر فرهنگی کاملاً متمایز دانست چرا که از یکسو خود وسیله ای برای بیان، آموزش و توسعه فرهنگ است و از سوی دیگر محملی است برای انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر. آنچه فرهنگ گذشتگان را به نسل حاضر پیوند می زند و آیندگان را از ارزش ها و باورهای نسل حاضر مطلع می سازد، زبان است. از این رو مرگ زبان تنها از میان رفتن یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه مرگ یک فرهنگ با تمام گذشته و دیرینگی آن و مرگ یک ملت با تمام هویت قومی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی آن است .
اما زبان مادری چیست؟ زبان مادری به زبانی گفته می‌شود که زبان قومی، نژادی و اصلی مادر کودک است و کودک تکلم به آن را از مادر می آموزد. زبان مادری زبان اول، بومی و یا زبان مبدا است که کودک از زمان تولد آن را از مادر و خانواده فرا گرفته و قادر می شود با آن صحبت کند. در مقابل، زبان دوم، زبانی متفاوت است که فرد ممکن است در جریان جامعه پذیری یا در فرایند آموزش آن را بیاموزد. پرسش اینجاست چه عواملی باعث بقا یا زوال یک زبان می شوند ؟به طور کل، مجموعه ای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، نگرش افراد را نسبت به یک زبان شکل می دهند و این نگرش ها می توانند در انتخاب زبان و کاربرد آن از سوی گویشوران و آموزش آن به فرزندان در حوزه خانواده تعیین کننده باشند. در میان زبان ها و گویش ها، گونه ای در یک جامعه شانس بیشتری برای بقا دارد که از شان و اعتبار اجتماعی و فرهنگی بالاتر دارا باشد. برخورداری از اعتبار و وجهه اجتماعی نیز مستلزم برخورداری از پیشتوانه های سیاسی، اقتصادی، علمی، ادبی و فرهنگی است. نگرش های منفی حتی می توانند مانع از اقبال گویشوران یک زبان به ادبیات و به ویژه شعر آن شده و این خود می تواند یکی از عوامل تسریع کننده زوال آن باشد .
در ادامه این مبحث هدف اصلی این است که بدانیم چه عواملی باعث گریز از زبان مادری بین کرمانج های شمال خراسان شده است؟ و در حالی که شواهد و قرائن ار این حکایت دارند که این گویش در معرض خطر است و رفته رفته به سوی فراموشی پیش می رود، چه باید کرد؟ ما در این فرصت، قصد داریم این پدیده را از بعد جامعه شناسانه بررسی نموده و عوامل آن را از بعد درونی، اجتماعی، فرهنگی و ارزشی تحلیل نماییم.
کرمانج های شمال خراسان گروهی از کردها هستند که بعد از مهاجرت از کردستان ترکیه به نواحی شمال غرب ایران، در زمان شاه اسماعیل صفوی برای دفاع از مرزهای خراسان و جلوگیری از تاخت و تاز ترکمانان و ازبکان، به نوار مرزی شمال شرقی ایران کوچانده و اسکان داده شدند و بعدها جانشینان شاه اسماعیل سیاست انتقال آنان را به خراسان ادامه داده و ایلات بیشتری را به این منطقه کوچاندند. به طوری که در حال حاضر، جمعیت شان بیش از یک میلیون نفر تخمین زده می شود (البته آمار دقیقی در این موضوع در دسترس نمی باشد) که در دو استان خراسان شمالی و رضوی سکونت دارند. مهمترین نقاط اسکان آنها، شهرهای قوچان، بجنورد، اسفراین، شیروان، چناران، درگز، کلات، آشخانه، مانه، سملقان، فاروج، باجگیران و با درصد کمتر در شهرهایی مانند مشهد، سبزوار، گرگان، تهران و کرج می باشد. مردم این ناحیه به گویش کرمانجی که شاخه ای از زبان کردی است، تکلم می کنند که امروزه این گویش و ادبیات شفاهی آن به علت عدم توجه و نداشتن رسم الخط و مکتوب نشدن، در معرض آسیب جدی است. به طوری که در سال های اخیر و با رشد مهاجرت و پدیده شهرنشینی، تکلم به این گویش کم کم تضعیف شده و مردم تمایل کمتری به کاربرد آن در زندگی روزمره و نیز آموزش آن به فرزندانشان دارند. 

     در پایان: سپاس مجدد از بانو دولت پور و کلیه کسانی که سعی در زنده نگه داشتن هویت خود دارند از هر قوم ونژاد

 

/ 4 نظر / 12 بازدید
شیخ نهایی

درود عزیز ، این دغدغه ها چنان زیادند ، که شیخ ما گوید:: خوش به حال الاغها که نمیفهمند! [قهقهه]

یادداشت های یک سوکس صورتی

____________________$$$$_______$$$___$$$$$ ____________________$$$$$$_____$$$___$$$$$$$ ___________________$$$_$$$$___$$$__$$$$____$ ___________________$____$$$$_$$$$_$$$ _______________________$$$$$$$$$$$$$$ ___________________$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ ___________________$$___$$$$$$$$$$$$$$$$$ ..____________@ __$$____$$$$_$$$_$$$__$$$$$ _________€€€€€€€€$____$$$$___$$__$$$$___$$$ ______€€€€€€€€€€€€€€__$$$_____$$___$$$____$$ ____€€€€€€€€€€€€€€€€€€_$$_____$$$___$$$____$ ___€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€_$$_____$$____$$$ __€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€_$_____$$$____$$ _€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€____ __$$$____$ €€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€______$$$ $$$___$$$___$$$___$$$___$$$_____$$$ _°_____°______°_____°_____°_____ _$$$ _____________€__________________$$$ _____________€__________________$$$ _____________€_________________$$$$ _____________€._______________$$$$$ _____________€..____________ $$$$$$$$ ____________€€€€€€€._..-?*°*?-.._ ~~~*°*~~~ ~~~ _..-?*°*?-..~~~~ _..-?*°*?-.._ _..-?*°*?-..

عادل

مقاله مفیدی بود من در دوران دانشجویی چند دوست کرمانج داشتم که به زبان ترکی شمال خراسان هم تسلط داشتند. واقعا نابودی زبانهای مادری مهمه و باید جدی گرفته بشه...

مجتبی

سلام وبلاگ زیبای شما باکمال میل به لینک سرزمین آسمانی مااضافه شد[گل]